Duygu Kartları Okul Öncesinde Nasıl Kullanılır?

Duygu kartları okul öncesinde kısa ve sık turlarla kullanılır. Önce mutlu ile üzgün, kızgın ile korkmuş gibi üç dört temel duygu tanıtılır. Kartlar sabah çemberinde "Bugün nasılsın?" sorusunun cevabı olur; ardından eşleştirme oyunlarına, canlandırmaya, hikâye okurken duygu bulmaya geçilir. Yeni bir duygu, önceki duygular çocuğun ağzına yerleşince eklenir.

MEB'in Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı, "duygularını düzenlemek" başlığı altında 9 gösterge sayar: duyguları tanımak, isimlendirmek, birbirinden ayırt etmek bunların ilk üçüdür; nedenlerini açıklamak ile duyguların değişebileceğini fark etmek de listede yer alır (s. 193). Programın kavram listesinde de 9 duygu var: mutluluk, üzüntü, öfke, korku, şaşkınlık, endişe, iğrenme, pişmanlık, utanma (s. 186). Duygu kartları bu kavramları resimle somutlaştırır.

Duygu kartı sınıfta ne işe yarar?

Duygu kartı, üzerinde bir yüz ifadesi ve çoğu zaman duygunun adı bulunan resimli karttır. Küçük çocuk ne hissettiğini her zaman söyleyemez, ama kartı gösterebilir. Öğretmen için de kart konuşmayı başlatır: "Bu çocuk neden üzgün olabilir?" sorusu, doğrudan "Sen neden üzgünsün?" demekten daha kolay cevaplanır.

Duygu programın başka bölümlerinde de geçer. İletişim becerileri arasında "birinin nasıl hissettiğini yüz ifadesinden tahmin eder" (s. 194), sosyal farkındalıkta "başkalarının duygularını davranışlarından anlar" göstergesi yer alır (s. 195). Çocuk kart oyunlarında bir gün kendi duygusunu adlandırır, ertesi gün arkadaşının yüzünü okumaya çalışır.

Duygu kartlarına hangi duygularla başlanır?

Dokuz kavramın hepsini ilk hafta tanıtmak çocuğu karıştırır. ABD'deki National Center for Pyramid Model Innovations (NCPMI) duygu yüzleri setinin kullanım notunda birkaç duyguyla başlamayı, karmaşık duygulara sonra geçmeyi ve hoş duygularla zor duyguları dengeli öğretmeyi önerir. Aynı not, duyguları ayırt ederken gözlere, ağza, beden duruşuna bakmayı öğretmeyi de ekler. NCPMI'ın setinde 36 ayrı duygu yüzü var; not, tanıtılacak yüzlerin bu desteden seçilmesini önerir.

Önerdiğimiz sıra şöyle: önce yüzde kolay okunan dört duygu gelir: mutluluk, üzüntü, öfke, korku. Bunlar oturunca şaşkınlık ve endişe gelir. İğrenme, pişmanlık, utanma gibi duygular yüzden çok duruma bağlı duygulardır; bunları bir hikâye ya da yaşanmış bir olay üzerinden konuşmak daha kolaydır. Her yeni kartta bir önceki kartla farkı gösterin: korkmuş yüzde gözler açılır, şaşkın yüzde kaşlar kalkar ve ağız da açılır.

Yaşa göre duygu kartları nasıl kullanılır?

Programın duygu göstergeleri yaşa göre ayrılmaz, aynı liste 36–72 ay boyunca geçerlidir. Aşağıdaki dağılım bizim önerimizdir. Grubunuzun hızına göre bir basamak geri ya da ileri gidebilirsiniz.

Küçük grupta tur birkaç dakikayı geçmesin; çocuk sıkıldığında oyun bırakılır, ertesi gün yeniden açılır. Büyük grupta kartı göstermek yerine çocuğun kendisinin seçmesine izin vermek konuşmayı uzatır.

Duygu kartlarıyla hangi etkinlikler yapılır?

Aynı kart destesi yıl boyu farklı oyunlara döner. Aşağıdaki etkinliklerin bir kısmı programın örnek planlarından, bir kısmı NCPMI notundan geliyor, kalanı bizim önerimiz.

Programın örnek günlük planlarından biri duygu yoklamasını kuklayla yapar: öğretmen kuklayı alıp "Bugün kendimi mutlu hissediyorum" diye örnek verir, paylaşmak isteyen çocuk kuklayı alıp nasıl hissettiğini söyler ya da yüzüyle, bedeniyle gösterir (s. 130). Kart ile kukla birlikte kullanılabilir: kukla kartı seçer, çocuk kuklanın neden öyle hissettiğini anlatır. Kuklalarla yapılabilecek diğer oyunları kukla ve drama köşesi yazımızda topladık.

Duygu kartı kullanırken nelere dikkat edilir?

• Zor duyguları "kötü" diye ayırmayın. Öfke ya da korku kartını da öteki kartlar gibi tanıtın; konuşulacak konu duygunun kendisinden çok, ardından ne yapıldığıdır.
• Kartı çocuğa etiket gibi yapıştırmayın. "Sen yine kızgınsın" yerine "Kızgın gibi görünüyorsun, doğru mu?" diye sorun. Son sözü çocuğa bırakın.
• Seçmeye zorlamayın. Paylaşmak istemeyen çocuk "pas" diyebilir, arkadaşlarını izlemek de bir katılımdır.
• Kartları çocuğun göz hizasına koyun. Panoda ya da duvarda duran kartlara çocuk gün içinde de bakar, kendi başına gösterir.
• Çizim kartlarla yetinmeyin. Yanlarına çocukların kendi yüz ifadeleriyle çekilmiş fotoğraflar eklemek, kartı sınıfın gerçek yüzlerine bağlar.
• Duygu kartı bir değerlendirme ya da tedavi yöntemi değildir; çocuğun gelişimiyle ilgili bir kaygınız varsa aileyle birlikte bir uzmana danışın.

Ağlayan ya da öfkelenen çocuğa önce sakinleşme fırsatı verin, duygu kartını o an geçtikten sonra açın. Bunun için sınıfta ayrılan küçük alanı sınıfta sakinleşme köşesi yazımızda anlattık; duygu kartları ya da duygu panosu o köşenin de parçasıdır.

Duygu kartlarının yanında sınıfta neler kullanılır?

Kart tek başına düz bir resimdir. Yüz ifadesini çocuğun eline veren materyaller kartın anlattığını somutlaştırır. Sitemizdeki yüz ifadesi panosu 68×45 cm ölçüsündedir. Kaş, göz, burun, ağız parçalarından oluşan 21 cırtlı parçayla yüz mutlu, üzgün ya da şaşkın hâle getirilir; çocuk kartta gördüğü yüzü panoda kendisi kurar. Aynı panonun erkek yüzlü modeli de var. Diğer modeller cırtlı kumaş panolar kategorisinde.

El ve parmak kuklaları kartı hikâyeye çevirir: kukla üzgündür, çocuk nedenini bulur. Maskeler yüzü sabitlediği için çocuğu duyguyu bedeniyle göstermeye yöneltir. Bunlar kukla ve kostümler kategorisinde. Boy aynasının önünde de çocuk karttaki yüzü kendi yüzünde dener. Modeller için ayna modelleri kategorisine bakabilirsiniz.

Duygu Çalışmalarında Kullanılan Materyaller

Anaokulu Cırtlı Kumaş Yüz İfadesi Kız Pano 1.150₺+KDV(%10) Anaokulu Cırtlı Kumaş Yüz İfadesi Erkek Pano 1.150₺+KDV(%10) İnsan Figürlü El Kuklası Seti 10'lu 1.608₺+KDV(%20) İnsanlar Parmak Kukla Seti 10'lu 200₺+KDV(%10) İnsan ve Hayvan Figürlü Maske Seti 32'li 8.542₺+KDV(%20) Eylemlerle Bir Gün Eğitim Kartları 112 Kart 650₺+KDV(%20)

Listedeki Eylemlerle Bir Gün eğitim kartları bir duygu destesi değil, günlük eylemleri gösteren 112 kartlık bir settir. Canlandırma oyununda işe yarar: çocuk eylemi oynar, arkadaşları hem ne yaptığını hem de o an nasıl hissediyor olabileceğini tahmin eder. Konuşmayı destekleyen diğer materyaller dil gelişimini destekleyen oyuncaklar yazımızda.

Evde duygu kartı nasıl kullanılır?

Evde deste büyük olmak zorunda değil. Mutlu, üzgün, kızgın, korkmuş yüzlerden oluşan dört kart buzdolabına ya da çocuğun odasına asılır. Akşam yemeğinde ya da yatmadan önce "Bugün en çok hangisini hissettin?" diye sormak okuldaki duygu yoklamasının ev sürümüdür. Anne ya da babanın da kendi kartını seçip kısa bir neden söylemesi çocuğa örnek olur: "Ben bugün yorgundum ama seni görünce sevindim."

Kartları birlikte yapmak da güzel bir etkinliktir. Çocuğun farklı yüz ifadeleriyle fotoğrafları çekilir, kartona yapıştırılır, altına duygunun adı yazılır. Okul ilk açıldığında ya da çocuk kreşe yeni başladığında bu kartlar vedalaşma anlarını konuşmayı kolaylaştırır; bu döneme sınıfın nasıl hazırlandığını uyum haftası yazımızda anlattık.

Bu rehber BİLGEV ekibi tarafından hazırlanmıştır; anaokulu ve kreşlerin ilgi köşelerini ve eğitim materyallerini donatırken edindiğimiz deneyime dayanır. Son güncelleme: Ekim 2026.