Örüntü Çalışması İçin Hangi Materyaller Gerekir?
Örüntü çalışması için kart, bağlantı küpü ya da renkli blok, ipe dizilen boncuk ve basit vurmalı çalgılar yeter. Hangi materyalin hangi örüntüye yaradığını ve MEB programına göre yaş tablosunu anlattık.
İçindekiler
- Okul öncesinde örüntü çalışması neyi çalıştırır?
- Hangi materyal hangi örüntü türüne uygun?
- Örüntü materyalleri yaşa göre nasıl değişir?
- Kolaydan zora örüntü sırası nasıl kurulur?
- Ses ve hareketle örüntü için ne gerekir?
- Sınıftaki hazır malzemeyle örüntü yapılabilir mi?
- Örüntü seti alırken nelere bakılır?
- Örüntü materyalleri nerede bulunur?
Örüntü çalışması için dört grup materyal gerekir: tekrar eden diziyi gösteren örüntü kartları, diziyi elle kurmaya yarayan bağlantı küpü ya da renkli blok, ipe dizilen boncuk ve düğmeler, bir de ritim örüntüsü için basit vurmalı çalgılar. MEB okul öncesi programı örüntüyü 36-72 ay arasındaki üç yaş grubunun hepsinde ayrı hedeflerle çalıştırıyor; başlangıç için her gruptan bir set yeter.
Aşağıda hangi materyalin hangi örüntü türüne yaradığını, yaş grubuna göre neyin öne çıktığını ve sınıfta hazır bulunan malzemeyle neler yapılabileceğini anlattık.
Okul öncesinde örüntü çalışması neyi çalıştırır?
Örüntü, belli bir kurala göre tekrar eden dizidir: kırmızı-mavi-kırmızı-mavi ya da alkış-alkış-zıplama. Çocuk diziye bakıp sıradaki parçayı bulduğunda aslında bir kural keşfediyor. Bu yüzden MEB'in Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı örüntüyü matematik alanında, "karşılaştırmaya ve tahmine dayalı çıkarım yapabilme" becerisinin (MAB.4) içinde ele alıyor.
Örüntünün sonraki yıllarla bağı da araştırılmış bir konu. Vanderbilt Üniversitesi'nde 517 çocuğu 4 yaşından 11 yaşına kadar izleyen çalışmada, okul öncesindeki örüntü bilgisi sayma ve miktar bilgisiyle birlikte 5. sınıf matematik başarısını yordayan üç beceriden biri çıktı (Vanderbilt, 2016). Çalışma bir ilişkiyi ortaya koyuyor; örüntü öğretmenin bu başarıyı tek başına artırdığını kanıtlamıyor. Yine de sonuç, örüntünün matematik köşesinde neden ayrı bir yeri olduğunu açıklıyor.
Hangi materyal hangi örüntü türüne uygun?
Bir dizinin kuralı renk olabileceği gibi şekil, büyüklük, ses ya da hareket de olabilir. Materyali seçerken önce hangi tür örüntüyü çalışacağınıza bakmak, aynı işi gören iki seti almanın önüne geçer.
| Materyal | Çalıştırdığı örüntü | Uygun yaş | Sınıfta kullanımı |
|---|---|---|---|
| Örüntü kartları | Renk, şekil ya da nesne dizisi; eksik parçayı bulma | 3-6 yaş (kart zorluğuna göre) | Masa başında tek başına ya da çemberde grupla |
| Bağlantı küpleri | Renk dizisi, ardından büyüyen kuleler | 4-6 yaş | Kartla kopyalama, sonra serbest kurma |
| Hedef kartlı renkli blok dizme | Renk sırası, kolaydan zora | 4-6 yaş | İki üç çocuklu küçük grup |
| İpe dizilen boncuk ve geometrik düğme | Renk ve şekil birlikte | 3-6 yaş | Model ipi göstererek kopyalama |
| Şekil zinciri, zincir halkaları | Şekil ve renk dizisi | 3-6 yaş | Uzun zincir kurup kuralı söyleme |
| Mozaik çivi ve düğme tablası | Satır satır tekrar eden desen | 4-6 yaş | Desen kartını kopyalama, kendi desenini kurma |
| Ahşap renkli bloklar | Renk, büyüklük, yön | 3-6 yaş | Yerde uzun dizi ya da duvar örüntüsü |
| Vurmalı çalgılar, zil seti | Ses ve ritim örüntüsü | 3-6 yaş | Öğretmen ritmi verir, çocuk tekrar eder |
Kart kuralı gösterir, somut materyal o kuralı elle kurdurur. İkisini birlikte kullanmak çoğu sınıfta en iyi sonucu veriyor: çocuk örüntüler kart oyunundaki diziyi sayı bağlantı küpleriyle masaya diziyor.
Örüntü materyalleri yaşa göre nasıl değişir?
Programdaki öğrenme çıktıları her yaş grubunda bir adım ileri gidiyor. Materyal de buna göre değişmeli; 3 yaşındaki çocuğa dörtlü tekrar isteyen bir kart vermek, 5 yaşındakine yalnız iki renkli boncuk vermek kadar verimsiz.
| Yaş grubu | Programdaki örüntü çıktısı | Öne çıkan materyal |
|---|---|---|
| 36-48 ay (3 yaş) | Basit bir örüntüdeki kuralı söyler; örüntüyü nesne ya da çizimle kopyalar | İri boncuk ve düğme, şekil zinciri, iki renkli ahşap blok, kolay örüntü kartları |
| 48-60 ay (4 yaş) | Örüntüyü kuralına uygun devam ettirir; kurala uymayan parçayı açıklar; basit özgün örüntü kurar | Bağlantı küpleri ile hedef kartlı blok dizme; üçlü tekrarlı kartlar |
| 60-72 ay (5 yaş) | Örüntüyü devam ettirir, hatayı bulup açıklar, özgün örüntü kurar; ritim kalıplarıyla ritim örüntüsü oluşturur | Mozaik tablası, renk kodlama tablası, dörtlü tekrarlı kartlar; ritim için zil seti |
Karma yaş sınıflarında aynı seti iki seviyede sunmak işe yarıyor. Örneğin şekiller zinciri 3 yaşında "yıldız-ay, yıldız-ay" diye kopyalanırken 5 yaşındaki çocuk dört şekli kullanıp kendi kuralını kuruyor ve arkadaşına çözdürüyor.
Kolaydan zora örüntü sırası nasıl kurulur?
Programın tarif ettiği adımlar bir sıra da veriyor: önce kuralı söylemek, sonra kopyalamak, devam ettirmek, hatalı parçayı bulmak, en son kendi örüntüsünü kurmak. Materyalleri bu sıraya göre rafa koymak öğretmenin işini kolaylaştırır.
- AB dizisi: İki renk ya da iki şekil sırayla. İpli geometrik düğmeler ve iri boncuklar bu adım için yeterli.
- AAB ve ABB: Tekrar eden birim üç parçaya çıkar. Çocuk artık "iki kırmızıdan sonra bir mavi" diye sayarak düşünür.
- ABC: Üç farklı öğe. Renkli blok dizme hedef kartlı oyun gibi kolaydan zora giden kartlar burada işe yarar.
- Hatalı parçayı bulma: Öğretmen diziye bilerek yanlış bir parça koyar, çocuk bulup nedenini söyler.
- Kendi örüntüsü: Çocuk kuralı kendisi seçer, arkadaşı devam ettirir. Mozaik çivi oyunu ve renk kodlama eşleştirme oyunu bu adımda satır satır desen kurmaya imkân verir.
Bir adımda zorlanan çocuğu geri götürmek sorun değil. Kuralı yüksek sesle söyletmek ("kırmızı, mavi, kırmızı, mavi… sırada ne var?") çoğu zaman materyali değiştirmekten daha çok yardımcı oluyor.
Ses ve hareketle örüntü için ne gerekir?
Örüntü masada kalmak zorunda değil. Program müzik alanında 60-72 ay çocuğunun iki ya da daha fazla ritim kalıbıyla ritim örüntüsü oluşturmasını ve çalmasını bekliyor. Hareket alanında da müzik ve ritim eşliğinde hareket örüntüleri sergilemek ayrı bir beceri olarak yer alıyor; 48-60 ay için kurdele, şerit kumaş, tül, balon gibi materyaller öneriliyor.
Bunun için büyük bir alım gerekmiyor. Birkaç vurmalı çalgı ile bir renkli müzik zili seti yeter; kurdele çoğu sınıfta zaten bulunur. Öğretmen "tık-tık-dum" diye bir kalıp çalar, çocuklar tekrar eder; sonra aynı kalıbı alkış ve zıplamayla bedene taşırlar. Çalgı seçimi için müzik köşesinde olması gerekenler yazımıza bakabilirsiniz.
Sınıftaki hazır malzemeyle örüntü yapılabilir mi?
Yapılabilir ve program da bunu destekliyor. Matematik merkezi için sayılan materyaller arasında düğme, taş, baklagil ve deniz kabuğu da var. Renkli mandallarla şişe kapakları ilk örüntü çalışmaları için yeterli; sonbaharda toplanan kuru yapraklar da işe yarar.
Hazır setin farkı düzende. Kart setlerinde görevler kolaydan zora dizilmiştir, öğretmen her gün yeni dizi hazırlamak zorunda kalmaz. Parçaların renkleri de birbirinden net ayrılır. Pratik bir yol: kart setiyle bağlantı küpü gibi bir iki hazır parçayı rafın merkezine koyup çevresini sınıftaki malzemeyle zenginleştirmek. Köşenin tamamını planlıyorsanız matematik köşesine hangi materyallerin konduğunu anlattığımız yazı genel listeyi veriyor.
Örüntü seti alırken nelere bakılır?
- Renk ayrımı: Renkler birbirine yakınsa (açık mavi ile turkuaz gibi) çocuk kuralı değil rengi tartışmaya başlar. Net ayrılan dört beş renk yeterli.
- Parça boyu: 3 yaş grubunda iri, kolay tutulan parçalar; küçük çivi ve ince boncuk gibi parmak ucu isteyen setler 5-6 yaşa daha uygun.
- Kart sırası: Kolaydan zora giden kartlar, setin bir dönem boyunca kullanılmasını sağlar.
- Sınıf mevcudu: Tek takımlık set küçük grup içindir. Bütün masanın aynı anda çalışması için 6'lı desen platformu gibi sınıf setleri ya da yüksek parça sayılı setler gerekir.
- Saklama: Kutulu ya da kavanozlu set, toplama işini de bir sınıflama oyununa çevirir.
Kime uygun: Matematik köşesini yeni kuran ya da örüntü çalışmasını tek bir kart setiyle yürüten öğretmenler. Kime uygun değil: Sınıfında Montessori uygulaması olan kurumlar karışık set yerine sıralı materyali tercih edebilir; o dizi için Montessori matematik materyalleri yazımıza göz atın. Boncuk ve zincir gibi parmak kontrolü isteyen setlerin ince motor tarafını ince motor materyalleri yazısında ayrıca ele aldık.
Örüntü materyalleri nerede bulunur?
Kart ve dizme setlerini akıl ve zekâ oyunları ile eğitici oyuncaklar kategorilerinde, boncuk setlerini boncuk ve ipe dizme setleri sayfasında, bloklarla kurulan örüntüler için de ahşap bloklarla anaokulu etkinlikleri yazımızı bulabilirsiniz. Ürün sayfalarında parça sayısı ile yaş grubu yazıyor. Sitedeki fiyatlar KDV hariç, güncel fiyatlar ürün kartlarında görünüyor. Birden çok sınıfı birlikte donatacak kurumlara teklif ve proforma hazırlıyoruz; kargo ve nakliye ücreti alıcıya ait.
Örüntü Kartları ve Dizme Setleri
Desen, Blok ve Ritim
Bu rehber BİLGEV ekibi tarafından hazırlanmıştır; anaokulu ve kreşlerin sınıf donatımında edindiğimiz deneyime ve MEB okul öncesi eğitim programının matematik alanı ile müzik ve hareket açıklamalarına dayanır. Son güncelleme: Ekim 2026.
Sık Sorulan Sorular
Okul öncesinde örüntü çalışması kaç yaşında başlar?
Örüntü kartları ile bağlantı küpleri arasındaki fark nedir?
3 yaş için hangi örüntü materyali uygun?
Evde örüntü çalışması nasıl yapılır?
Ritim örüntüsü için hangi çalgılar kullanılır?
İlgili yazılar
Sınıflandırma Becerisi Hangi Oyunlarla Gelişir?
Renk kaselerinden kuralı değişen kart oyunlarına kadar sınıflandırma becerisini çalıştıran on oyun. MEB programına dayanan yaş tablosu, eşleştirme ile gruplama farkı ve evde kurulabilecek ayırma oyunları bu yazıda.
Geometrik Şekiller Çocuğa Nasıl Öğretilir?
Geometrik şekiller çocuğa önce dokunarak, sonra adıyla, en son kenar ve köşe gibi özellikleriyle öğretilir. Yaşa göre beklentiler, adım sırası, evde oynanacak oyunlar ile sık yapılan hatalar da yazıda.
Duyu Kutusu Nasıl Hazırlanır?
Duyu kutusu için 10–15 cm kenarlı bir kap, tabanı 5–8 cm örten bir dolgu, iki üç alet ve gizlenecek birkaç nesne yeter. Dolguyu çocuğun yaşına göre seçin; sınıfta kutuyu haftalık temayla değiştirin.