Engelli Çocuklar İçin Kapsayıcı Park Nasıl Olur?

Engelli çocuklar için kapsayıcı park, bedensel ya da duyusal bir engeli olan ve gelişimi farklı ilerleyen çocukların aynı alanda, akranlarıyla birlikte oynayabildiği parktır. Üç şeyi birlikte çözer: erişim (rampa, aktarma basamağı, tekerlekli sandalyenin ilerleyebildiği zemin), duyusal çeşitlilik (ses, doku, sakin köşe) ve sosyal oyun. ABD ölçütü, yükseltilmiş oyun parçalarının en az yarısına erişilebilir bir yol ister.

Kapsayıcı park ile engelsiz park aynı şey mi?

Gündelik dilde iki ifade birbirinin yerine kullanılır, ama aradaki fark tasarımda belli olur. "Engelsiz" denince çoğu kişinin aklına tekerlekli sandalye için bir rampa gelir. Kapsayıcı park bu rampayı da içerir; ek olarak görme ya da işitme güçlüğü olan, kalabalıkta kolay yorulan, otizm spektrumundaki ya da ince motor becerisi gelişmekte olan çocukları da hesaba katar.

Ölçü basit: Bir çocuk parka girdiğinde yalnız kendisi için ayrılmış bir köşede mi kalıyor, yoksa kardeşiyle, arkadaşıyla aynı kuleye, aynı salıncağa, aynı kum masasına ulaşabiliyor mu? Ayrı bir "engelli bölümü" kurmak kapsayıcılık sayılmaz. Hedef, ortak oyunun olabildiğince çok noktada mümkün olması.

Etkilenen çocuk sayısı da büyük. UNICEF'in 2021 tarihli Seen, Counted, Included raporu dünyada her 10 çocuktan 1'inin, toplamda 240 milyona yakın çocuğun bir tür engelle yaşadığını tahmin ediyor. BM Engelli Hakları Sözleşmesi'nin 30. maddesi de engelli çocukların oyuna, eğlenceye, spor etkinliklerine diğer çocuklarla eşit katılımını taraf devletlerin görevleri arasında sayar.

Kapsayıcı tasarımın temel ilkeleri nelerdir?

Planlamaya başlarken alanı üç başlıkta düşünmek işi kolaylaştırır. Aşağıdaki tablo, her başlıkta neye bakılacağını ve bunun parkta nasıl bir karşılığı olduğunu özetliyor.

Oyun parçalarına erişim nasıl sağlanır?

Türkiye'de oyun alanları için ayrıntılı bir erişilebilirlik sayısı yayımlanmış değil; tasarımcıların en sık başvurduğu sayısal ölçüt ABD Erişim Kurulu'nun (U.S. Access Board) oyun alanları rehberi. Türkiye için bağlayıcı değil, ama planlarken iyi bir başlangıç noktası verir:

• Yer seviyesindeki parçalar: Alanda bulunan her yer seviyesi oyun türünden en az biri erişilebilir yol üzerinde olmalı.
• Yükseltilmiş parçalar: Platform, kule gibi yükseltilmiş parçaların en az yüzde 50'si erişilebilir yola bağlanmalı.
• Büyük parklar: 20 ya da daha fazla yükseltilmiş parçası olan alanlarda bunların en az yüzde 25'ine rampayla ulaşılmalı; daha küçük gruplarda aktarma sistemi de kabul ediliyor.
• Rampa eğimi: Oyun grubundaki rampalarda eğim en fazla 1:12 ve iki yanda tutamak var.
• Aktarma basamağı: Tekerlekli sandalyeden geçiş yapılan platformun üst yüzeyi 28 ile 46 cm arasında.

Rampalı oyun grupları geniş yer kaplar; bahçesi dar bir kreşte tüm kuleyi rampayla bağlamak çoğu zaman mümkün olmaz. O zaman yer seviyesindeki seçenekleri zenginleştirmek ve en azından bir platformu aktarma basamağıyla erişilebilir yapmak işe yarar. Kurulacak alan için hangi ekipmanların düşünüleceğini 3-6 yaş oyun parkı ekipmanları yazımızda gelişim alanlarına göre ayırdık. Rampalı ve korkuluklu modelleri Ahşap Oyun Park Grupları kategorisinde görebilirsiniz.

Zemin tekerlekli sandalyeye uygun olmalı mı?

Evet, kapsayıcı parkın en çok gözden kaçan parçası zemindir. Kule ne kadar iyi tasarlanmış olursa olsun, çocuk ona ulaşmak için gevşek kumda ya da kalın talaşta tekerlek çeviremiyorsa rampa boşa gider. Erişim Kurulu bu nedenle erişilebilir yol üzerindeki yüzeyin tekerlekli sandalyeyle hareket ölçütünü (ASTM F1951) karşılamasını, oyun parçalarının çevresindeki yüzeyin ise ayrıca darbe sönümleme ölçütüne (ASTM F1292) uymasını ister.

Uygulamada bu, girişten oyun parçalarına uzanan yolun sert ve düz, oyun parçalarının altının ise yerinde dökme ya da karo kauçuk gibi sabit bir kaplama olması demek. Kum havuzu kalabilir; ama kuma ulaşmak için ayrıca kum masası ya da kenarına yaklaşılabilen yükseltilmiş bir kasa eklemek gerekir. Zemin türlerini ve kalınlık seçimini çocuk parkı zemini yazımızda karşılaştırdık; kaplama seçenekleri Zemin Kaplamalar kategorisinde.

Duyusal ihtiyaçlar için parka ne eklenir?

Her çocuğun dünyayı algılama biçimi farklı. Bir çocuk sesin ve hareketin peşine düşer; bir başkası kalabalıkta kısa sürede yorulur ve kenara çekilmek ister. Kapsayıcı park ikisine de yer açar.

• Ses ve dokunma: Çalınabilen panolar, çevrilen çarklar, farklı dokuda yüzeyler. Bunların bir kısmı yer seviyesinde ve tekerlekli sandalyeden uzanılabilecek yükseklikte olmalı.
• Kum ve su: Dökme, aktarma, karıştırma oyunu çocukların en uzun süre oyalandığı etkinliklerden biridir. Çevresinden oynanan bir masa, kumu yere inemeyen çocuğa da açar.
• Sakin köşe: Hareketli parçalardan biraz uzakta, üstü kapalı ya da yarı kapalı küçük bir oyun evi, kalabalıktan bunalan çocuğa nefes alacak yer verir.
• Görsel düzen: Basamak ve platform kenarlarında belirgin renk zıtlığı, az görme güçlüğü olan çocuğun seviye farkını fark etmesini kolaylaştırır.

Yoğun duyusal çalışma ise genellikle iç mekânda yürür. Kurumunuzda böyle bir oda planlıyorsanız duyu bütünleme odası yazısı alanın nasıl bölüneceğini anlatıyor; malzemeler Duyu Bütünleme Malzemeleri ile Rehabilitasyon Malzemeleri kategorilerinde.

Sosyal oyun parkta nasıl kurulur?

Kapsayıcılığın asıl sınavı, çocukların birlikte oynayıp oynamadığıdır. Tek kişilik salıncak sırası beklemek, platforma çıkamayan bir çocuk için oyunun dışında kalmak anlamına gelebilir. Birkaç çocuğu birlikte alan geniş oturaklı sepet salıncak, yan yana oturulan bank tipi parçalar, çevresinde dört beş çocuğun toplanabildiği oyun masaları bu yüzden değerlidir.

Yerleşim de etkiler. Erişilebilir parçaları alanın bir kenarında toplamak yerine kalabalığın döndüğü merkeze koymak, çocukların birbirini görmesini ve oyuna katılmasını kolaylaştırır. Gölge de bu tablonun parçasıdır: bazı çocuklar sıcaktan çabuk etkilenir, yanlarındaki yetişkin de uzun süre beklemek zorunda kalır. Ağaç, tente ya da gölge yelkeniyle bunu nasıl çözebileceğinizi oyun parkı gölgelendirme yazımızda anlattık.

Türkiye'de parkların erişilebilir olması zorunlu mu?

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın erişilebilirlik sayfası, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun kapsamında açık ve yeşil alanlar ile spor alanlarının, umuma açık hizmet veren benzeri sosyal alanlarla birlikte erişilebilir olması gerektiğini belirtir. Ancak oyun ekipmanının kaç tanesinin, hangi biçimde erişilebilir olacağını sayıyla tarif eden ayrı bir düzenleme görmedik.

Belediye parkı, site bahçesi ya da okul bahçesi için proje hazırlıyorsanız ilgili belediyenin imar ve park birimine, kurumlarda ise il müdürlüğüne güncel uygulamayı sormak en sağlıklı yol. Ekipman seçerken de her parçanın montaj talimatındaki kurulum ve çevre alanı koşullarına uyulmalı.

Kapsayıcı bir parka hangi ekipmanla başlanır?

Bütçe ve alan sınırlıysa sıralama şöyle kurulabilir: önce girişten oyun parçalarına uzanan sert yol ve sabit zemin, sonra rampalı ya da aktarma basamaklı bir oyun grubu, ardından sosyal oyun için geniş oturaklı bir salıncak, en son da kum ve su masası gibi duyusal parçalar. Zemin ve yol en başta gelir, çünkü sonradan değiştirmek en zor kalem onlardır.

Bu yaklaşım belediye parklarına ve site bahçelerine uyar; anaokulu bahçelerinde, özel eğitim ile rehabilitasyon merkezlerinin dış alanlarında da işe yarar. Bahçesi çok dar bir kurumda rampalı grup yerine yer seviyesinde zengin bir düzen kurmak daha gerçekçi olabilir. Müşterilerimiz arasında belediyeler ile özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri de var; çok kalemli projelerde ürün listesine göre kurumsal teklif ve proforma hazırlıyoruz. Diğer seçenekleri Dış Mekan Oyun Parkı kategorisinde bulabilirsiniz.

Kapsayıcı Bir Bahçe İçin Ekipmanlar

Ahşap Engelsiz Oyun Parkı 245.000₺+KDV(%20) Ahşap Engelsiz Oyun Parkı-2 375.000₺+KDV(%20) Sepet Salıncak 32.500₺+KDV(%20) Kum ve Su Aktivite Masası 2.060₺+KDV(%20) Anaokulu Plastik Kum Masası 2.650₺+KDV(%20)

Bu rehber BİLGEV ekibi tarafından hazırlanmıştır; kurumların bahçe ve oyun alanı projelerinde edindiğimiz deneyime dayanır. Son güncelleme: Ekim 2026.