Anaokulunda Fen Köşesi Nasıl Kurulur?

Anaokulu fen köşesi kurmak için üç şey yeter: pencereye yakın, ışık alan bir duvar; çocuğun kendi başına uzanabildiği alçak bir raf; ve raflarda duran gerçek araçlar. Büyüteç, mıknatıs, terazi, birkaç tohum kavanozu ve bir hava durumu panosuyla köşe ilk gün çalışmaya başlar, sonrasında mevsime ve işlenen konuya göre büyür. Bu yazıda köşenin amacını MEB'in 2024 Okul Öncesi Eğitim Programı'na dayanarak anlatıyor, yerleşim kararlarını, materyal listesini, yaşa göre on etkinliği, gözlem kaydını ve güvenlik ayrıntılarını sırayla veriyoruz.

Fen köşesi ne için kurulur, program ne bekliyor?

MEB'in 2024-2025 öğretim yılından itibaren uygulanan Okul Öncesi Eğitim Programı, fen alanını on beceriyle tanımlıyor: bilimsel gözlem yapma, sınıflandırma, gözleme ve veriye dayalı tahmin etme, operasyonel tanımlama, deney yapma, çıkarım yapma, model oluşturma, kanıt kullanma ve bilimsel sorgulama. Program, fen merkezinin bu becerileri "gözlem, sınıflama, veri toplama, basit düzeyde deneyler yapma, veriye dayalı tahmin ve çıkarım yapmaya imkân verecek şekilde" düzenlenmesini istiyor.

Bunun pratik karşılığı şudur: köşe bir vitrin değil, bir çalışma tezgâhıdır. Programın vurguladığı bir ayrıntı da materyallerin gerçek nesnelerden oluşması; oyuncak mikroskop yerine gerçekten büyüten bir mikroskop, resimli kart yerine elle tutulan taş ve kabuk. Küçük sınıflarda fen merkezinin matematik merkeziyle birleştirilebileceği de programda açıkça yazıyor; terazi ve ölçü kapları zaten iki alanın ortak malzemesidir.

Köşe sınıfın neresine kurulur?

Yer seçiminde programın cümlesi nettir: fen merkezi "ışık alan bir yerde konumlandırılmalı ve mümkün olduğunca dış çevrenin rahat gözlemlenebileceği bir yerde olmalıdır". Anaokulu fen köşesi için kurumlarda en iyi çalışan düzen pencere kenarıdır; çocuk gökyüzünü, yağmuru ve bahçedeki ağacı camdan izleyip bunu panoya işler, tohum kapları da ışığı doğrudan alır.

• Su kaynağı yakınlığı: Batar-yüzer, süzme ve bitki sulama etkinliklerinin hepsi su ister. Lavaboya yakın bir köşe, ıslak tepsiyi sınıfın ortasından taşımayı önler. Mümkün değilse köşeye kapaklı bir su bidonu ve bir leğen konur.
• Alçak, açık raf: Program, merkezlerdeki materyallerin "çocuğun rahatça kullanabileceği şekilde boyuna uygun açık raflı dolaplarda" sunulmasını istiyor. Sitemizdeki yaprak figürlü fen panosu 90×90 cm ölçüsünde iki raf taşır; tekerlekli fen dolabı ise üstte kapaklı, altta iki açık rafıyla bahçeye de çıkarılabilen hareketli bir istasyondur.
• Sessiz komşular: Programa göre hareketli oyunların oynandığı müzik ve blok merkezleri fen ve kitap merkezinden uzak durmalı. Fen köşesinin yanına kitap köşesini koymak, "bu böcek hangi kitapta var" sorusunu da yerinde çözer.
• Tanıtım kartı: Köşenin görünür yerine, çocuklarla birlikte hazırlanmış büyüteç ve deney aracı resimli bir ad kartı asılır. Program bunu merkezlerin ayırt edilmesi için öneriyor.

Anaokulu fen köşesi materyal listesi

Program, fen merkezinde "standart ve standart olmayan duyu malzemeleri, ölçüm araçları, bilim kitapları, basit deney malzemeleri, tohumlar, bakliyatlar, mikroskop, büyüteç, dürbün, insan ve iskelet modelleri" bulundurulmasını öneriyor. Bu listeyi kurumlarda işleyen bir düzene çevirdik; hangisinin sitemizde olduğunu da belirttik.

Hepsini aynı anda raflara dizmeyin. Program, merkez materyallerinin "becerilere yönelik olarak belirli aralıklarla" değiştirilmesini istiyor; dolu bir raf çocuğun hiçbir şeye odaklanamaması demektir. Kurumlarda işleyen düzen, bir dönemde üç dört grubu açık tutup diğerlerini kapaklı bölmede bekletmektir. Aletleri dahil gelen fen köşesi, ilk kurulumda küre, insan vücudu modeli, organ önlüğü, terazi, büyüteç, diş maketi, iskelet ve mikroskobu tek pakette getirir; elinde araç olan kurum için aletsiz sürüm yalnız sergileme yüzeyini sağlar.

Fen köşesi panoları ve dolapları

Fen ve Doğa Köşesi (Aletler Dahil) 9.000₺+KDV(%20) Fen ve Doğa Köşesi (Aletler Hariç) 1.750₺+KDV(%10) Yaprak Figürlü Fen ve Doğa Panosu 90x90 cm 6.500₺+KDV(%20) Tekerlekli Fen ve Doğa Köşesi Dolabı 4.500₺+KDV(%10) Ahşap Fen ve Doğa Köşesi Dolabı 6.500₺+KDV(%20)

Yaşa göre 10 fen etkinliği

Programın 36-48 ay matrisinde çocuktan beklenenler şunlar: nesnelerin özelliklerini gözlemleyip söylemesi, gökyüzündeki cisimleri gözlemlemesi, mevsimlerin ayırt edici özelliklerini söylemesi, maddeleri katı ve sıvı olarak gruplandırması ve "birkaç malzeme kullanarak deney yapması". 48 ay ve sonrasında tahmin, karşılaştırma ve kayıt adımları eklenir. Aşağıdaki on etkinlik bu sıraya göre dizildi; her biri köşedeki malzemeyle, ek alışveriş yapmadan uygulanır.

Küçük yaş grubu için (36 ay ve üzeri)

1. Tutar mı, tutmaz mı? Bir tepsiye ataş, tahta blok, plastik kapak, anahtar koyun. Çocuk at nalı mıknatısı her birine yaklaştırır; tutanları bir kutuya, tutmayanları diğerine ayırır. Programın sınıflandırma becerisinin en kısa yolu budur.
2. Batar mı, yüzer mi? Leğene su, yanına taş, mantar, kaşık, yaprak. Önce tahmin, sonra deneme. Üç yaş grubunda tahmin kısmını atlayıp yalnız gözlem yaptırmak yeterlidir.
3. Bugün hava nasıl? Sabah çemberinde pencereden bakılır, hava durumu panosunda günün kartı seçilir. Her gün aynı saatte yapılınca kayıt tutma alışkanlığı kendiliğinden gelir.
4. Mevsim ağacı. Cırtlı mevsimler panosunda aynı ağaç dört mevsimde değişir. Çocuk kardan adamı ya da yaprağı doğru bölüme yapıştırır ve o mevsimde doğada ne olduğunu anlatır.
5. Taş mı, kabuk mu, kozalak mı? Bahçe yürüyüşünde toplananlar köşedeki üç kutuya ayrılır; kutuların üzerine çocukların çizdiği etiketler yapıştırılır. Etiketleme de programdaki bir alt beceridir.

Büyük yaş grubu için (48 ay ve üzeri)

6. Hangisi daha ağır? İki nesne önce elde tartılır, tahmin söylenir, sonra kefeli teraziye konur. Tahmin ile sonuç gözlem defterine iki sütun hâlinde çizilir. Sıvı terazisinde su ve kum karşılaştırması aynı mantıkla yapılır.
7. Fasulye çimlendirme. Şeffaf kavanoza ıslak pamuk ve fasulye. Her sabah aynı çocuk kavanozu ışığa götürür, filizin boyu defterdeki çizgiye işaretlenir. Üç haftalık bir büyüme grafiği çıkar.
8. Kemiklerimi buluyorum. 46 cm iskelet modelinde eklem hareket ettirilir, çocuk kendi dizini ve dirseğini bükerek karşılaştırır. Cırtlı iskelet panosunda kemik adı etiketleri yerine takılır.
9. Çamurlu suyu temizleme. Su arıtma deney setinde kum, çakıl ve aktif karbon katmanları tüpe dizilir, bulanık su üstten dökülür. Suyun rengindeki değişim çizilerek kaydedilir; yağmur suyunun toprakta süzülmesi konuşulur.
10. Mikroskopta soğan zarı. Preparatı öğretmen hazırlar, çocuk mercekten bakıp gördüğünü çizer. 100x büyütme bu yaş için yeterlidir; amaç hücreyi öğretmek değil, çıplak gözle görülmeyen bir dünyanın varlığını göstermektir.

Gözlem defteri nasıl tutulur?

Program, her öğrenme merkezine "kalem, kâğıt, etiket" gibi yazma materyallerinin konulmasını istiyor ve 36-48 ay fen matrisinde "verileri duyuları aracılığıyla toplar ve kaydeder" ifadesi geçiyor. Kayıt, okul öncesinde yazı değil çizimdir. Kurumlarda en iyi işleyen biçim, her çocuğa ait spiralli bir A5 defterdir: sol sayfaya tahmin, sağ sayfaya sonuç çizilir; öğretmen çocuğun söylediğini altına bir cümleyle not eder. Fasulye gibi süreli gözlemlerde sınıfın ortak bir defteri tutulur ve sorumlu çocuk her gün değişir. Program öğretmenin de çocukların hangi merkezde ne kadar süre oynadığını gözlemleyip kaydetmesini istiyor; fen köşesine kimin ne sıklıkla geldiği bu notlardan izlenir.

Güvenlik: cam, küçük parça ve su

Anaokulu fen köşesinin iki riski cam ve küçük parçadır. Mikroskop lamları ve 40 mm cam mercekli büyüteç gerçek camdır; bunlar üst rafta, öğretmen eşliğinde kullanılır. Üç yaş grubunun kendi başına ulaştığı rafta plastik mercekli anaokulu büyüteci ve böcek inceleme kabı durur. Mıknatıs parçaları, tohumlar, küçük taşlar ve kavanoz kapakları ağza gidebilecek boyuttadır; küçük yaş sınıfında bunlar kapaklı kutuda ve öğretmenin açtığı etkinlikte çıkar. Su etkinliklerinde tepsi altına havlu serilir, bitince zemin hemen kurulanır; ıslak zemin sınıfın en sık kayma sebebidir. Bir başka kural: koleksiyona giren her doğal malzeme önce yıkanır ve kurutulur; nemli kozalak ve kabuk birkaç günde küflenir. İskelet ve organ modellerinin küçük parçaları (diş, organ) yerine takılmadan rafa kaldırılmaz.

Köşeyi canlı tutmak

Anaokulu fen köşesi hakkında en çok duyduğumuz şikâyet, köşenin ikinci ayda sessizleşmesidir. Program bunun çaresini de söylüyor: materyallerin güncellenmesi ve çeşitliliği çocukların ilgisini canlı tutar; düzenleme yapılırken çocukların fikri alınmalıdır. Pratikte ayda bir "yeni şey" kuralı işe yarar: ekim ayında kozalak ve yaprak, kasımda mıknatıs, aralıkta diş maketiyle ağız sağlığı haftası, martta tohum. Bir merkezde aynı anda kaç çocuğun bulunacağı da sınırlanmalı; programın kendi örneğinde merkez girişine belirli sayıda bileklik konur, bileklik bitince çocuk başka merkeze yönlendirilir.

Fen köşesi için gözlem ve deney araçları

Anaokulu Büyüteç 125₺+KDV(%20) Cam Mercekli Büyüteç 40 mm 50₺+KDV(%20) Büyüteçli Böcek İnceleme Kabı 4x ve 6x 580₺+KDV(%20) At Nalı Mıknatıs 600₺+KDV(%20) Ahşap Terazi 660₺+KDV(%20) Ağırlıklı Ahşap Denge Terazisi 575₺+KDV(%20) 500 ml Sıvı Ölçüm Terazisi 790₺+KDV(%20) Bilimsel Keşifler Mikroskop Seti 100x 200x 300x 1.250₺+KDV(%20) İskelet Modeli 46 cm Masa Üstü 1.100₺+KDV(%20) İnsan Vücudu 27 cm 2.600₺+KDV(%20) Anaokulu Cırtlı Kumaş İskelet Pano 1.150₺+KDV(%10) Anaokulu Cırtlı Kumaş Mevsimler Pano 1.150₺+KDV(%10) Hava Durumu Eşleştirme Puzzle 650₺+KDV(%20) Su Arıtma Deney Seti 650₺+KDV(%20)

Kısa özet: önce pencere, sonra raf, en son araç

Anaokulu fen köşesi kurarken sırayı bozmayın. Önce ışık alan ve suya yakın köşeyi seçin, sonra çocuk boyunda açık rafı yerleştirin, en son araçları dönemlere bölerek alın. Mıknatıs, büyüteç, terazi ve bir hava durumu panosuyla başlayan köşe, yıl içinde on etkinliğin tamamını taşır. Tüm araçları fen ve doğa grubu kategorisinde, panoları ve dolapları anaokulu fen köşesi sayfasında bulabilirsiniz. Sınıfınızın pencere duvarının ölçüsünü ve yaş grubunu paylaşırsanız raf ve materyal yerleşimini birlikte çıkarırız.

Üst görsel: Anna Shvets / Pexels. Ürün görselleri BİLGEV'e aittir. Program alıntıları: MEB Temel Eğitim Genel Müdürlüğü, Okul Öncesi Eğitim Programı (2024).